روش‌انس‌باقرآن(ویژه‌جوانان)(ازطریقکارگاه‌آموزشیمفسرین[سطح 3 صفحه 94

اين تفسير كه براي اوّلين بار در سال 1410 ه.ق در دمشق و در 4 جلد به قطع وزيري به چاپ رسيد، بيشتر تأويلات است تا شرح معاني كلمات و استنادسازي قواعد عرفاني از ظواهر لفظي كتاب و شامل همه آيات و سوره‌ها هم نمي‌باشد و تنها به آيه‌ها و سوره‌هايي اكتفا نموده كه محل بحث و اشاره عرفاني بوده است.

اين اثر ، گردآوري شده از مجموعه مؤلفات ابن‌عربي، به‌ويژه كتاب فتوحات و فصوص است كه توسط محمود محمود غراب در سال 1409، انجام شد و در حاشيه كتاب «تفسير ايجاز البيان في ترجمة القرآن» مؤلّف آورده شده است. البتّه محي‌الدّين ، خود تفسير ظاهري مفصّلي داشته كه

-144

متأسّفانه بدست نيامده است. در هر صورت، با تعاريف متداول، نمي‌توان اين مجموعه را تفسير ناميد، گرچه در مجموعه تفاسير جاي گرفته و به جاي تفسير منسوب به محي‌الدّين تنظيم شده است . اين مجموعه ، بيشتر كشفيّات و ارائه نظرات عرفاني مؤلّف و تطبيق آن با آيات قرآن است، گرچه از دقت‌ها و نكات تفسيري هم خالي نيست.

ذكر اين نكته ضروري است كه اگر تأويل گرايي، تفسير باطني قرآن است، حتما بايد قواعد و اصولي داشته باشد و قابل برهان و استناد به شرع باشد، وگرنه سر از بسياري از سخنان همچون سخنان باطنيه(1) درمي‌آورد. گذشته از اينكه هركسي نمي‌تواند ادّعاي تأويل و استناد به معناي بطني كند بدون آنكه حرف او معقول و مستند و داراي شواهد قابل قبول از كتاب و سنّت باشد. همچنين نمي‌تواند خبر از كشف و شهودي بدهد، بدون آنكه شاهدي بر صحّت و صلاحيّت خود داشته باشد.

1- يعني بطن قرآن و مفهوم واقعي قرآن را بدون استناد بر صحت آن از عالم معنا بفهمد و مطرح كند كه معقول نيست.

-145

معرفي كتاب « اَلدُّرُ الْمَنْثُورُ فِي التَّفْسيرِ بِالْمَأْثُور »

تفسير «اَلدُّرُ الْمَنْثُور فِي التَّفْسيرِ بِالْمَأْثور» يكي از گسترده‌ترين تفسيرهاي نقلي(1) اهل سنّت است، كه تمام اخبار و آثارِ ذيل آيات را بدون هيچ نقد و تحليل آورده است و از اين جهت، از تفسير طبري گسترده‌تر است. مؤلف آن، جلال الدّين، عبدالرّحمن‌بن‌ابي‌بكر سُيُوطِيّ، (متولد 849 ه.ق مصادف با 824 ه.ش) (و متوفاي 912 ه.ق مصادف با 885 ه.ش) در شهر قاهره است، كه از علماي شافعي اَشْعَري(2) و از نويسندگان پركار، سخت كوش و خستگي‌ناپذير و داراي تأليفات بسيار، فوق العاده و متنوّع در حوزه فرهنگ و معارف اسلامي است. گستردگي تأليفات سيوطي آن چنان است كه كتاب‌هاي فراواني در فهرست آثار او نوشته شده و حتّي درباره يك گرايش او، كتاب تأليف شده است، مانند پژوهش‌هاي قرآني سيوطي، تأليفات او را بيش از 1500 اثر ذكر كرده‌اند. اين تفسير در 8 جلد و به زبان عربي است .

1- تفسير روايي.